Referendum on the Constitution dated November 6, 1994 in Albania (The associated political debate and reasons for its failure)
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
The constitutional reform is one of the most debatable reforms in the Albanian transition period. One of the most critical moments is the Referendum on the Constitution dated November 6th, 1994. The way how this process took place, helps us to understand more about the nature and the dynamics of the Albanian events during the transitional period. The purpose of this descriptive - analytic study is to describe, analyze and evaluate the Referendum on the Constitution dated November 6th, 1994, in legal, procedural and political aspect as well as its effects on political life in Albania. To meet this objective, we will be delivering an analysis of all events and decisions that took place before, during and after the Referendum on the Constitution, concentrating on the procedures that followed, debates associated to the process, political and institutional attitudes, electoral campaigns, attitudes of political parties towards the content of the draft constitution, reasons of the popular “NO” to the referendum and its consequences. The study relies on official documents of Albanian and foreign institutions (such as OSCE, Venice Commission), the press (newspapers like “Zëri i Popullit”, “Rilindja Demokratike”, “Koha Jonë”) publications from domestic and foreign scholars and memories of the protagonists. At the end, it was concluded that the lack of political consensus and the willingness of political forces to come to an agreement with each other, made the attempt to give the country a constitution failed. The result of the referendum affected the political life in the country by increasing conflicts and political intolerance among the parties. There were problems within the Democratic Party and the governing coalition too.
Downloads
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
References
Valentina Duka: “Shtojcë – Kushtetuta e 1976” Historia e Shqipërisë 1912-2000, Kristalina-KH, ISBN 978-99956-650-1-2, 517-532 (Tiranë, 2007)
See full text: Projektkushtetutës In: Zëri i Popullit, 10 prill 1991, 1-4
Ismet Elezi: “Sugjerime për projektin e kushtetutës në fazën e shqyrtimit” In: Zëri i Popullit, 21 prill 1991, 3
Edwin Jacques: Shqiptarët, Kartë e Pendë, ISBN 0-89950-932-0, 732 (Tiranë, 1995)
Valentina Duka: Historia e Shqipërisë 1912-2000, Kristalina-KH, ISBN 978-99956-650-1-2, 334 (Tiranë, 2007)
Elez Biberaj: Shqipëria në tranzicion, AIIS, ISBN 978-9928-4062-0-0, 157 (Tiranë, 2011)
Valentina Duka: Historia e Shqipërisë 1912-2000, Kristalina-KH, ISBN 978-99956-650-1-2, 327 (Tiranë, 2007)
See full text: “Ligji mbi Dispozitat Kryesore Kushtetuese” In: Zëri i popullit, 1 maj 1991, 1-4
“Projektkushtetuta e Shqipërisë – një akt kapital konsolidimi i një demokracie kushtetuese” In: Rilindja Demokratike 390, 17 qershor 1993, 1
Fehmi Abdiu: “Paradokse për fatin e kushtetutës shqiptare” In: Zëri i Popullit 131, 17 qershor 1993, 3
Kastriot Islami: “Momenti historik i miratimit të kushtetutës së shtetit demokratik pluralist shqiptar kërkon domosdoshmërisht zgjidhje të re politike” In: Zëri i Popullit 141, 26 qershor 1993, 2
Bashkim Trenova: “Tendenca për bllokimin e parlamentit” In: Rilindja Demokratike 398, 27 qershor 1993, 1
“Deklaratë e grupit parlamentar të PS” In: Zëri i Popullit 131, 17 qershor 1993, 1
Muje Buçpapaj: “Binomi Gjinushi – Milo, një aventurë drejt ekstremit të majtë” In: Rilindja Demokratike 421, 27 korrik 1993, 1
“Peticion për lirimin e Fatos Nanos” In: Zëri i Popullit 173, 2 gusht 1993, 1
Anisa Maqellari: “Zgjedhje të parakohshme – ja përse” In: Zëri i Popullit 79, 23 prill 1994, 2
Elez Biberaj: Shqipëria në tranzicion, AIIS, ISBN 978-9928-4062-0-0, 212 (Tiranë, 2011)
Rexhina Nano: Të jetosh kohën Dudaj, ISBN 978-99943-0-045-7, 117 (Tiranë: 2008)
Neshat Tozaj: “Thelbi i kushtetutës së re” In: Zëri i Popullit 133, 3 gusht 1994, 2
“Fjala e deputetit Fehmi Abdiu në emër të grupit parlamentar socialist” In: Zëri i Popullit 123, 8 korrik 1994, 3
Neritan Ceka: “Çdo zgjedhje jashtë parlamentit do të ishte grusht shteti” In: Zëri i Popullit 152, 27 gusht 1994, 1
Altin Hazizaj: “Nëse presidenti do të dekretojë Asamblenë, ne do ta bojkotojmë atë” In: Koha Jonë 195, 1 shtator 1994, 3
“Kushtetuta do ta konsolidojë demokracinë në Shqipëri” In: Rilindja Demokratike 747, 4 shtator 1994, 2
Arben Meçaj: “Shqipëria do të ketë një kushtetutë demokratike,” In: Rilindja Demokratike 751, 9 shtator 1994, 4
Bahri Beci: “T’i jepet mundësia elitës së Shqipërisë të diskutojë pë të ardhmen” In: në Rilindja Demokratike 739, 26 gusht 1994, 1&4
Valentina & Ferit Duka: “Miratim mbi baza sa më të gjera” In: Rilindja Demokratike 743, 31 gusht 1994, 1
“Miratohet me “goditje të përqëndruar” projekti i kushtettutës” In: Zëri i Popullit 150, 1 tetor 1994, 1& 2
Agim Xhafka: “Komisioni Kushtetues totalisht nën diktat” In: Koha Jonë 219, 29 shtator 1994, 5
“Mesazh i presidentit të Republikës Sali Berisha drejtuar popullit shqiptar” In: Rilindja Demokratike 770, 4 tetor 1994, 1
Sami Milloshi: “Institucion i merituar për qytetërimin shqiptar” In: Rilindja Demokratike 771, 5 tetor 1994, 1
Vasil Milo: “Veshje populiste me thelb antikushtetues” In: Zëri i Popullit, 5 tetor 1995, 1
Preç Zogaj: “Fyerje e madhe e parlamentit” In: Zëri i Popullit, 5 tetor 1994, 4
Paskal Milo: “Mënjanimi i parlamentit – mëkat politik” In: Zëri i Popullit, 5 tetor 1994, 3
Et’hem Ruka: “Mos votoni aktin që ndal në vend demokracinë” In: Zëri i Popullit 135, 8 tetor 1994, 3
“Socialistët kërkojnë të arrijnë konsensus” In: Zëri i Popullit 136, 7 tetor 1994, 1
Ardian Myslimi: “Presidenti i thotë përfundimisht “lamtumirë” parlamentit” In: Zëri i Popullit, 11 tetor 1994, 3
Aleanca Demokratike: “Ne propozojmë “Rreshtimin për Kushtetutën” In: Zëri i Popullit, 14 tetor 1994, 1
“Socialistët janë kundër një kushtetute që varros demokracinë” In: Zëri i Popullit (11 tetor 1994), 1
Fred Abrahams: Human rights in post-communist Albania, ISBN 1-56432-160-6, 15 (New York, 1996)
Mendim Veizaj: “Epërsitë social – psikologjike të referendumit për projekt kushtetutën” In: Rilindja Demokratike 791, 28 tetor 1994, 6
“Miratimi i kushtetutës-garanci për të ardhmen e demokracisë” In: Rilindja Demokratike 769, 2 tetor 1994, 1
“Socialistët janë kundër një kushtetute që varros demokracinë” In: Zëri i Popullit, 11 tetor 1994, 1
Moikom Zeqo: “Popull shqiptar: Bëhu i vetëdijshëm për vetveten” In: Zëri i Popullit 228, 22 tetor 1994, 3
Anton Dodi: “Përse do t’i them JO projektkushtetutës” In: Zëri i Popullit 228, 22 tetor 1994, 3
“Jo kushtetutës që sanksionon pushtetin e një njeriu të vetëm” In: Zëri i Popullit 252, 2 nëntor 1994, 3
“Jo kushtetutës që sanksionon pushtetin e një njeriu të vetëm” In: Zëri i Popullit 252, 2 nëntor 1994, 3
Fehmi Abdiu: “Socialistët janë kundër monopolist të pushteteve nga Presidenti i Republikës” In: Zëri i Popullit 227 (22 tetor 1994), 3 and “Projekti i Kushtetuës nuk siguron drejtësi të pavarur” In: Zëri i Popullit 232 (28 tetor 1994), 3
“Miratimi i kushtetutës- garanci për të ardhmen e demokracisë” In: Rilindja Demokratike 769, 2 tetor 1994, 1
Kristaq Traja: “Projekt – kushtetuta dhe pozicioni i opozitës ndaj saj” In: Rilindja demokratike 778, 13 tetor 1994, 1-2
Elez Biberaj: Shqipëria në tranzicion, AIIS, ISBN 978-9928-4062-0-0, 246 (Tiranë, 2011)
Miranda Vickers: Shqiptarët, një histori moderne, Bota shqiptare, ISBN 978-99956-11-68-2, 373 (Tiranë: 2008)
European Commission for Democracy through Law, Commentary on the draft albanian constitution as submitted for popular approval on 6 november 1994 (Strasbourg: 16 January 1995)
“Presidenti i Republikës Sali Berisha në Kavajë” In: Rilindja Demokratike 78, 21 tetor 1994, 1
“Pavarësisht nga programet politike shqiptarët do t’i thonë jo një diktature të re” In: Zëri i Popullit, 15 tetor 1994, 3
“Po” apo “Jo” kësaj projektkushtetute” In: Koha Jonë 252, 6 nëntor 1994, 3
“Kjo nuk është projektkushtetuta e idealeve të dhjetorit” In: Koha Jonë 249, 3 nëntor 1994, 2
“Ky është më i keqi nga 5 projektet e paraqitura” In: Koha Jonë 243, 27 tetor 1994, 3
“Njoftim i Komisionit Qëndror të Votimit të Referendumit për Projekt Kushtetutën e RSH” In: Rilindja Demokratike 803, 11 nëntor 1994, 1
“Keshilli Kombëtar i PDSH vendosi” In: Rilindja Demokratike 807, 16 nëntor 1994, 1 and “Shqipëria të bëhet sa më pare me kushtetutë” In: Rilindja Demokratike 804, 12 nentor 1994, 1
“Konferencë shtypi e Presidentit të Republikës, Sali Berisha” In: Rilindja Demokratike 806, 15 nëntor 1994, 1
“PS është e vendosur të mbrojë demokracinë në Shqipëri” In: Zëri i Popullit 275, 17 nëntor 1994, 1
Servet Pëllumbi: “Aktiv i PS të qytetit të Tiranës” In: Zëri i Popullit 287, 1 dhjetor 1994, 1
PSD: “Kushtetutë, pastaj zgjedhje parlamentare” In: Zëri i Popullit 269, 10 nëntor 1994, 3
“Opinione menjëherë pas referendumit” In: Koha Jonë, 253, 8 nëntor 1994, 5
Gilmana Bushati: “Interviste me Dashamir Shehin per projektkushtetuten e vitit 1994” In: Gazeta Shqiptare, 14 gusht 2010, 6
Gilmana Bushati, “Themeluesi i PD-së shpjegon arsyet se pse humbi kjo parti më 6 nëntor 1994,” [online] available: http://gilmana.blogspot.al/2010/08/, retrieved 22. 12. 2017
[ ]Miranda Vickers: Shqiptarët, një histori moderne, Bota shqiptare, ISBN 978-99956-11-68-2, 373 (Tiranë: 2008)
Robert Elsie: “Albanian print free, not tv or radio” In: Nieman Reports, the Nieman Foundation at Harvard University, Vol. L, 2 (summer 1996), 78-791
Cit: Fred C. Abrahams: Shqipëria e re, Fjala Publishing, ISBN 978-9928-176-12-7, 195 (Tiranë: 2015)
Elez Biberaj: Shqipëria në tranzicion, AIIS, ISBN 978-9928-4062-0-0, 247-248 (Tiranë, 2011)
Servet Pëllumbi: “Situata politike pas referendumit dhe zgjidhjet politike që propozon PS për kapërcimin e krizës politike dhe konstitucionale” In: Zëri i Popullit 273, 15 nëntor 1994, 2
“Ne respektojmë votën e lire të njerëzve” In: Rilindja Demokratike 800, 8 nëntor 1994, 1 and “Shqipëria të bëhet sa më pare me kushtetutë” In: Rilindja Demokratike 804, 12 nëntor 1994, 1
“Konferencë shtypi e Presidentit të Republikës, Sali Berisha” In: Rilindja Demokratike 806, 15 nëntor 1994, 1
“Keshilli Kombëtar i PDSH vendosi” In: Rilindja Demokratike 807, 16 nëntor 1994, 1
Agim Xhafka: “PD firmos prishjen e koalicionit qeveritar” In: Koha Jonë 277, 6 dhjetor 1994, 5
Elez Biberaj: Shqipëria në tranzicion, AIIS, ISBN 978-9928-4062-0-0, 249-251 (Tiranë, 2011)